باب پنجم : امراض امتلائيهء آلات تنفسى و صوتى و قلبى اقسام اورام آلات تنفسى : شوصه ، ذات الجنب صحيح ، ذات الجنب غير خالص ، ذات الصدر ، برسام و ذات العرض . علائم : وجه مشترك در علائم اين امراض ، سرفه و تنگى نفس است ؛ منتهى مواضع درد در هريك فرق مىكند . علاج : منضج‌ها ، نوشيدنىهاى مسهله ، اماله‌ها و احيانا فصد ، رافع اين علل است . تبصرهء 1 : در تسكين سرفه بايد از حبّ سرفه و صرف نمودن خشخاش استفاده كنند . تبصرهء 2 : ضمادات لازمه كه در تمام طول درمان مفيد هستند . تبصرهء 3 : تدبير اطفال و شيرخواران مبتلا . تبصرهء 4 : كليهء امراض قلبى و ريوى و اورام و سدد و جراحات مجارى آنها و سوء مزاجات آنها را با همين معالجات مىتوان درمان نمود . باب ششم : امراض امتلائيّهء آلات ادرارى - تناسلى فصل اول : قيلة الماء امتلاى مائيّهء كيسهء بيضه‌ها را مىگويند كه بايد با كمك تنقيهء بيضه‌ها - بزل كردن - مايعات را اخراج نموده و با كمك معرّقات و به روش ويژه و ماليدنىهاى لازمه ، در اخراج كليهء مايعات كوشيد . تبصرهء 1 : در روز شرب مسهل ، نبايد مرتكب تعريق شد . تبصرهء 2 : در صورت عدم كارائى درمان ، معلوم است كه مدد به عضو مىرسد كه بايد سرچشمه را خشك نمود . فصل دوّم : حرقة البول : اين مرض ، كثير الوقوع است و اشتباه علاج آن ، موجب نازائى است . صفراويت خون ، جماع غلط يا غير كامل ، علل اين مرض هستند . علاج : بايد بر رفع حدّت بول كه معمولا از صفراويت خون است بسيار اهتمام نمود و سپس به تليين مزاج ، فصد ، تنقيهء كل بدن و اصلاح جراحاتى كه احيانا ايجاد شده‌اند پرداخت . تكمله : اصلاح جراحات حاصله در مجرا با چكانيدنىهاى لازمه . تخذير : اشاره به درمان‌هاى غلطى كه نازائى مىآورد . فصل سوّم : ورم انثيين اين بيمارى ، در ابتداى بروزش سهل العلاج است ولى بعدا و در صورت تهاون و علاج بىقاعده ، جالب مفاسدى چون نازائى است . و غالبا ، از احتباس منى ، جنب شدن غير طبيعى و نقصان دفع منى ايجاد مىشود .